Tavla terimleri ve zar isimleri
Kapıdan geleye, hepyekten düşeşe tavlada kullanılan sözcükler ve her zar atışının adı. Tanımlar bizim; sözcüklerin sözlük karşılıkları için TDK Güncel Türkçe Sözlük sayfasına bakabilirsin.
- Zar isimleri
- Tavla
- Zar
- Pul (taş)
- Hane
- Kapı
- Açık
- Kırmak, vurmak
- Kırık
- Kırık girmek
- Köprü (bar)
- Gele
- Tatil
- Kale (iç saha, ev)
- Dış saha
- Toplamak (al)
- Sallamak
- Mecburi hamle
- Çift
- Mars
- Katmerli mars
- Vido
- Küp (vido küpü)
- Kabul / pas
- Crawford eli
- Sayı
- Maç, el
- Pip
- Cıvalı zar
- Zar tutmak
- Erkek tavlası, kız tavlası
21 zar ismi
Tavlada zar sayıları Farsça söylenir: yek 1, dü 2, se 3, cihar 4, penç 5, şeş 6. Atışın adı bu sayılardan yapılır: 6-5 şeşbeş, 6-6 düşeş ("iki altı").
| Zar | Adı | Not |
|---|---|---|
| 1-1 | hepyek | TDK |
| 2-1 | yekdü | TDK |
| 2-2 | dubara | TDK |
| 3-1 | seyek | TDK |
| 3-2 | sedü | TDK'de kaydı yok; Türkçe Vikipedi'deki yazılışı |
| 3-3 | düse | TDK |
| 4-1 | cihariyek | TDK'de kaydı yok; Türkçe Vikipedi'deki yazılışı |
| 4-2 | cihardü | TDK'de kaydı yok; Türkçe Vikipedi'deki yazılışı |
| 4-3 | ciharüse | TDK'de kaydı yok; Türkçe Vikipedi'deki yazılışı |
| 4-4 | dörtcihar | TDK |
| 5-1 | pencüyek | TDK |
| 5-2 | pencüdü | TDK |
| 5-3 | pencüse | TDK |
| 5-4 | pencücihar | TDK'de kaydı yok; Türkçe Vikipedi'deki yazılışı |
| 5-5 | dübeş | TDK |
| 6-1 | şeşyek | TDK |
| 6-2 | şeşüdü | TDK |
| 6-3 | şeşüse | TDK |
| 6-4 | şeşcihar | TDK |
| 6-5 | şeşbeş | TDK |
| 6-6 | düşeş | TDK |
Dikkat: iki isimde Farsça penç yerine Türkçe beş kullanılır: şeşbeş (6-5) ve dübeş (5-5). Dubara (2-2) da Farsça "iki" ve "kez" sözcüklerinden gelir. Düşeş mecazen "beklenmedik şans" anlamında da kullanılır.
Tavla sayıları neden Farsça?
TDK bu sayı adlarını Farsçadan geçmiş sözcükler olarak kaydeder. Tavlanın yakın akrabası nard eski İran'da oynanıyordu; zar dilinin Farsça olması bu bağla açıklanır. Ayrıntılar: tavlanın tarihi.
Tahtada temel terimler
Terimler
- Tavla
- Oyuncu başına on beşer pul ve iki zarla, iki bölmeli bir tahtada oynanan iki kişilik oyun. Tahtanın kendisine de tavla denir. Tavla oynamaya "tavla atmak" da denir.
- Zar
- Yüzlerinde birden altıya kadar nokta olan küp. Tavlada iki zar birlikte atılır.
- Pul (taş)
- Tahtada oynatılan yassı, yuvarlak parça. Her oyuncunun 15 pulu vardır.
- Hane
- Tahtadaki 24 üçgenden her biri.
- Kapı
- Aynı oyuncunun en az iki pulunun bulunduğu hane. Rakip bu haneye pul koyamaz. Kapı almak ya da yapmak, bir haneye ikinci pulu getirmektir.
- Açık
- Bir hanede tek başına duran pul. Rakip bu pulu kırabilir. Açık vermek, böyle bir pul bırakmaktır.
- Kırmak, vurmak
- Rakibin açık pulunun olduğu haneye pul koyup o pulu oyun dışına, köprüye göndermek.
- Kırık
- Kırılıp köprüye çıkan pul. Kırığı olan oyuncu önce o pulu oyuna sokmak zorundadır.
- Kırık girmek
- Köprüdeki pulu rakibin kalesinden oyuna sokmak. Yazılı hamlede köprü K ile gösterilir: K/22.
- Köprü (bar)
- Tahtanın ortasındaki çubuk. Kırık pullar burada bekler.
- Gele
- Kırığı olan oyuncunun attığı zarla hiçbir haneye girememesi. Sıra rakibe geçer.
- Tatil
- Kalenin altı hanesinin de kapı olması. Rakibin kırığı hiçbir zarla giremez.
- Kale (iç saha, ev)
- Pulların toplandığı çeyrek: her oyuncunun kendi 1–6. haneleri.
- Dış saha
- Kalenin yanındaki çeyrek: 7–12. haneler.
- Toplamak (al)
- Bütün pullar kaleye girince pulları tahtadan çıkarmak. Yazılı hamlede "al" denir: 5/al.
- Sallamak
- Pul toplayabilecekken toplamayıp kale içinde pul oynamak. Türk usulünde serbesttir.
- Mecburi hamle
- Zar kurallarının tek bir seçenek bıraktığı hamle.
- Çift
- İki zarın aynı gelmesi. Çift atan, zarı dört kez oynar.
- Mars
- Rakip hiç pul toplamadan oyunu bitirmek. 2 sayı değerindedir. Mars etmek kazanmak, mars olmak kaybetmektir.
- Katmerli mars
- Rakip hiç pul toplamamışken bir pulu da köprüde ya da senin kalendeyken oyunu bitirmek. Modern kurallarda 3 sayıdır; Türk usulünde mars gibi 2 sayılır.
- Vido
- Oyunun değerini ikiye katlama. Vido çekmek ya da küpü katlamak, rakibe oyunun değerini ikiye katlamayı önermektir. Modern tavlada kullanılır.
- Küp (vido küpü)
- Yüzlerinde 2, 4, 8, 16, 32 ve 64 yazan, oyunun değerini gösteren zar.
- Kabul / pas
- Vidoyu kabul edip oyuna iki katı değerle devam etmek ya da reddedip oyunu o anki değerle vermek.
- Crawford eli
- Küplü maçta bir oyuncunun maçı kazanmasına ilk kez bir sayı kaldığında oynanan oyun. Bu oyunda küp kullanılmaz.
- Sayı
- Maç skorunun birimi. Normal oyun 1, mars 2 sayı getirir. TavlArena'da "puan" sözcüğü sıralama puanı için kullanılır.
- Maç, el
- Maç, belirli bir sayıya kadar oynanan oyunların tamamıdır; el ya da oyun tek bir oyundur.
- Pip
- Tahtada bir adım. Pip sayısı, bütün pulların toplanana kadar gitmesi gereken hane sayısının toplamıdır; başlangıçta 167'dir.
- Cıvalı zar
- İstenen sayının gelmesi için içi ağırlaştırılmış hileli zar.
- Zar tutmak
- Zarı istediği gibi atarak hile yapmak.
- Erkek tavlası, kız tavlası
- Erkek tavlası bildiğimiz normal tavladır. Kız tavlası, yeni başlayanlar için kırma olmayan, yalnızca yarış ve toplamadan oluşan basit bir oyundur.
Sık sorulanlar
Düşeş ne demek?
İki zarın da 6 gelmesi (6-6). Farsça dü (iki) ve şeş (altı) sözcüklerinden gelir.
Şeşbeş ne demek?
Zarlardan birinin 6, diğerinin 5 gelmesi (6-5). Şeş Farsça altı, beş Türkçedir.
Hepyek ne demek?
İki zarın da 1 gelmesi (1-1). Hep yek diye ayrı da söylenir.
Tavla sayıları hangi dil?
Farsça: yek 1, dü 2, se 3, cihar 4, penç 5, şeş 6.