Tavlanın tarihi
Tavla, zar ve iki takım pulla oynanan çok eski bir oyun ailesinden gelir. Tam olarak nerede doğduğu bilinmiyor; pek çok ülke onu haklı olarak kendi oyunu sayar.
| Ne zaman | Ne oldu |
|---|---|
| MÖ 2600 dolayları | Mezopotamya'nın yarış oyunu Ur Kraliyet Oyunu, tavla ailesinin atalarından biri olabilir. |
| MS 3.–6. yüzyıl | İran'da nard (nardşir) adlı tavla oyunu ortaya çıkar. |
| MS 476–491 | Bizans imparatoru Zenon'un bir şiiri, tanınabilen en eski tavla oyunu olan tabula oyununu anlatır. |
| 11. yüzyıl | Tavla türü oyunlar Fransa'da görülür. |
| 1647 | "Backgammon" adı ilk kez ("Baggammon" yazımıyla) James Howell'ın bir mektubunda geçer. |
| Osmanlı dönemi | Oyun Doğu Akdeniz'de daha da yaygınlaşır; bugün bölgedeki birçok ülkede ulusal oyun sayılır. |
| 1920'ler | Vido küpü New York'taki oyun kulüplerinde ortaya çıkar. |
| 1991 | IBM'de Gerald Tesauro'nun TD-Gammon programı, yapay sinir ağıyla oyunu kendi kendine öğrenir. |
Tavlayı kim icat etti?
Bilinen bir mucidi yok. Tavla, eski yarış oyunlarından yavaş yavaş gelişti. En iyi belgelenmiş ataları İran'ın nard oyunu ile Roma ve Bizans'ın tabulasıdır. "Hangi ülkenin?" sorusunun tek bir cevabı yok: oyun yüzyıllardır İran'dan Yunanistan'a, Türkiye'den Arap dünyasına kadar oynanıyor.
Zar isimleri neden Farsça?
Tavlada zarlar Farsça sayılarla söylenir: yek, dü, se, cihar, penç, şeş. Düşeş "iki altı", şeşbeş "altı beş" demektir. TDK bu sayıları Farsçadan geçmiş sözcükler olarak kaydeder. Oyunun İran'daki akrabası nard ile bağı, zar dilinde hâlâ duruyor. Bütün isimler: 21 zar ismi.
Osmanlı'da tavla
Osmanlıcada tavla için nerd sözcüğü de kullanılırdı. Türkçe Vikipedi'ye göre oyun 1400'lerde Türkler arasında yaygınlaştı. Kahvehanelerde oynanan tavla, bugün de Türkiye'nin en sevilen oyunlarından biri; geleneksel Türk usulü ise ilk zarın yeniden atılması ve küpsüz oyun gibi kendi kurallarını korur: tavla kuralları.
Küp ve bilgisayarlar
1920'lerde eklenen vido küpü, oyuna hamlelerin yanında risk hesabını da kattı. Sonra bilgisayarlar hamleleri değiştirdi. Kendi kendine oynayarak öğrenen TD-Gammon, açılışta gerideki pulları ayırmanın (24/23) o zamanlar sevilen hamlelerden daha iyi olduğunu buldu; turnuva oyuncuları birkaç yıl içinde bu hamlelere geçti.
TavlArena'nın botları ve oyun analizi, aynı yapay sinir ağı geleneğinden gelen açık kaynaklı wildbg motorunu kullanır. Açılış hamleleri tablomuz da doğrudan bu motordan.
Sık sorulanlar
Tavla hangi ülkenin oyunu?
Tek bir ülkenin değil. En iyi belgelenmiş ataları İran'ın nard oyunu ile Roma ve Bizans'ın tabulasıdır; oyun yüzyıllardır pek çok ülkede oynanıyor.
Tavla kaç yıllık bir oyun?
Bugünkü tavlaya çok benzeyen oyunlar en az 1500 yıldır oynanıyor; nard MS 3.–6. yüzyıllarda ortaya çıktı. Atası olabilecek yarış oyunları çok daha eski.
Tavla neden Türkiye'de bu kadar sevilir?
Kahvehane kültürünün parçası; kısa, hızlı ve iki kişiyle her yerde oynanabiliyor.